Profilaktyka ryzyka upadków

Upadki są jedną z poważnych przyczyn utraty sprawności, szczególnie wśród osób starszych. Upadek to zdarzenie niepożądane, do którego dochodzi najczęściej w wyniku jednoczesnego zadziałania wielu niekorzystnych czynników. Do większości upadków dochodzi podczas wykonywania prostych czynności np.: wstawanie, siadanie, pochylanie się czy chodzenie.

 Przyczyny upadków można podzielić na:

  • wewnętrzne – wynikające ze stanu chorobowego pacjenta, zaburzeń w obrębie organizmu, wieku
  • zewnętrzne – związane z warunkami pobytu w szpitalu lub domu

Czynniki wewnętrzne wynikające ze stanu zdrowia:

  • słabsze funkcjonowanie narządów zmysłów biorących udział w kontroli postawy: wzroku, słuchu, równowagi, układu mięśniowego i nerwowego
  • choroby neurologiczne – choroba Parkinsona, stany poudarowe, inne schorzenia powodujące zaburzenia sprawności motorycznej pacjenta
  • zmieniona postawa ciała charakteryzująca się pochyleniem do przodu i poruszanie się drobnymi krokami
  • upośledzenie wzroku będące następstwem chorób powodujących obniżenie adaptacji do ciemności, ostrego światła i widzenia przestrzennego
  • choroby związane z narządem ruchu – zapalenia, zniekształcenia i zwyrodnienia stawów
  • związane z chorobami układu krążenia – zaburzenia rytmu serca, choroba niedokrwienia serca, nadciśnienie
  • zaburzenia otępienne, depresje, stany lękowe
  • zaostrzenie choroby przewlekłej(POCHP, astma)
  • choroby o ostrym przebiegu (hipoglikemia, zapalenia płuc, niedokrwistość)
  • założone opatrunki
  • upadki w przeszłości, które predysponują do ryzyka upadków
  • każda choroba, która pogarsza stan ogólny pacjenta i jego sprawność ruchową

Czynniki zewnętrzne związane ze środowiskiem i otoczeniem pacjenta:

  • śliskie lub nierówne powierzchnie
  • źle dobrane obuwie
  • brak sprzętu pomocniczego np. balkoników
  • brak poręczy, uchwytów
  • nieodpowiednie oświetlenie
  • nieodpowiednie umeblowanie

ZAPOBIEGANIE UPADKOM PODCZAS POBYTU W SZPITALU

Przy przyjęciu do szpitala:

  • podaj personelowi medycznemu informację na temat dotychczasowych upadków  i dokładnie opisz towarzyszące im okoliczności
  • koniecznie powiadom personel medyczny o wszelkich przyjmowanych regularnie lekach, łącznie z lekami dostępnymi bez recepty, preparatami ziołowymi, a także  o tych zażywanych doraźnie
  • szczerze odpowiedz na pytania dotyczące zakresu poruszania się, wstawania, kłopotów z utrzymaniem równowagi
  • przećwicz w obecności pielęgniarki korzystanie z przycisku „przywoływacza” (dzwonka) i korzystaj  z niego  w sytuacji wystąpienia zawrotów głowy, zaburzeń równowagi
  • dowiedz się gdzie jest wyłącznik światła

Personel:

  • pomoże Ci w zadomowieniu się i zadbaniu o bezpieczeństwo
  • wskaże drogę do toalety, Twojej sali, punktu pielęgniarskiego
  • oceni czy grozi Ci ryzyko upadku, porozmawia z Tobą, Twoją rodziną lub opiekunem na temat zmniejszenia ryzyka

Podczas pobytu w oddziale:

  • używaj stabilnego obuwia, w odpowiednim rozmiarze, na płaskim obcasie, z podeszwą antypoślizgową, najlepiej zapinanego na rzepy lub sznurowanego
  • jeśli używasz okularów lub aparatu słuchowego zabierz je sobą do szpitala
  • unikaj śliskich i mokrych powierzchni, zwracaj uwagę na znaki ostrzegawcze wskazujące mokrą podłogę
  • przestrzegaj zaleceń personelu (zakazu chodzenia, nakazu chodzenia według wyuczonego przez rehabilitanta schematu)
  • jeżeli masz trudności z poruszaniem się wychodząc z sali chorych pamiętaj o kulach, balkoniku, poproś pielęgniarkę, opiekunkę, rehabilitanta lub rodzinę
  • zachowaj ostrożność podczas chodzenia w okolicy drzwi otwierających się na zewnątrz
  • podczas leżenia w łóżku nie wychylaj się po przedmioty leżące na podłodze, wezwij dzwonkiem personel
  • podczas kąpieli w łazience korzystaj z dostępnego w oddziale sprzętu pomocniczego lub wykonaj kąpiel w obecności innych osób (rodzina, opiekunka, pielęgniarka)
  • po dłuższym leżeniu wstawaj z łóżka stopniowo – usiądź, opuść nogi, posiedź chwilę, powoli wstań – w przypadku trudności poproś o pomoc personel lub rodzinę
  • w przypadku zawrotów głowy powiadom natychmiast personel medyczny
  • pamiętaj, że meble szpitalne np. niektóre szafki przyłóżkowe, mają kółka i mogą odjechać – dlatego nie stanowią bezpiecznego oparcia
  • przed przeniesieniem się na wózek zawsze wciśnij hamulce i sprawdź czy podnóżki są podniesione
  • miej blisko pod ręką przedmioty często używane: okulary, telefon, butelkę z napojem
  • proś o pomoc zawsze, gdy jej potrzebujesz

Przy wypisie ze szpitala:

  • w przypadku trudności z chodzeniem poproś o wózek inwalidzki lub balkonik, który ułatwi Ci dotarcie do środka transportu

Gdy jesteś krewnym, opiekunem, odwiedzającym:

  • powiadom personel o wcześniejszych upadkach, jakie przytrafiły się pacjentowi
  • unikaj przestawiania mebli podczas wizyty, jeżeli korzystasz z krzeseł, pamiętaj, aby odstawić je na miejsce
  • postaraj się zabrać zbędne torby i przedmioty, aby nie zajmowały niepotrzebnie przestrzeni przy łóżku i na szafce pacjenta
  • powiadom personel o jakichkolwiek obawach dotyczących bezpieczeństwa pacjenta

ZAPOBIEGANIE UPADKOM W ŚRODOWISKU DOMOWYM

Aby zmniejszyć ryzyko upadków w środowisku domowym należy przestrzegać poniższych wskazówek:

  • zadbaj o formę – nie unikaj spacerów, ćwiczeń
  • stosuj bogatą w wapń dietę z dodatkiem witaminy D (zmniejszysz ryzyko złamania)
  • usuń z podłogi dywaniki, chodniki, maty, które mogą być przyczyną potknięcia lub upadku
  • zadbaj o właściwe wyposażenie mieszkania, ustaw pod ścianami stałe, stabilne stojące meble, aby mogły być oparciem
  • usuń meble z miejsc utrudniających przejście, nie zastawiaj korytarzy – usuń zbędne przedmioty, progi, które mogą Ci przeszkadzać podczas chodzenia
  • noś odpowiednie obuwie – powinno być pełne, obejmujące całą stopę, lekkie, łatwe do ubrania, z podeszwa antypoślizgową
  • przedmioty codziennego użytku umieść na odpowiedniej wysokości, tak aby uniknąć sięgania po nie i schylania się
  • zawsze zamykaj drzwi szafek i zasuń szuflady, aby się nie potknąć i nie przewrócić
  • dobrze oświetl schody, zamontuj poręcze, na krawędziach stopni przymocuj taśmę antypoślizgową
  • zadbaj, aby krzesła i fotele były stabilne i solidne, unikaj krzeseł z kółkami- siadając sprawdź, czy swobodnie opierasz stopy o podłoże
  • zwróć uwagę na zwierzęta domowe, zanim wstaniesz sprawdzaj gdzie są
  • w nocy pozostaw światło w przedpokoju lub zapaloną lampkę nocną
  • przewody elektryczne chowaj pod meblami lub listwami przypodłogowymi
  • zamotuj dodatkowe uchwyty w łazience i toalecie
  • zainstaluj obok wanny lub w kabinie prysznicowej chropowate drążki lub uchwyty, a dno wanny lub brodzika wyłóż matą antypoślizgową
  • jeżeli nie możesz długo stać pod prysznicem lub masz problemy z wyjściem z wanny, korzystaj ze specjalnych krzesełek lub pomocy innych osób
  • nie przytrzymuj się stojaka na ręczniki, półek czy innych przedmiotów, które nie są na stałe zamontowane w ścianie
  • nie zamykaj się w łazience, drzwi powinny być otwierane na zewnątrz (osoba, która przewróci się w łazience najczęściej blokuje drzwi swoim ciałem)
  • unikaj śliskich materiałów (satynowa pościel, prześcieradło) i zbyt długiej lub bardzo luźnej odzieży
  • zawsze miej telefon w zasięgu ręki ze spisanymi numerami telefonów alarmowych
  • korzystaj z akcesoriów pomocniczych (laski, trójnogi, balkoniki, maty antypoślizgowe itp.) zmniejszających ryzyko upadków
  • kontroluj zażywane lekarstwa, sprawdzaj terminy ważności, skutki uboczne działania leku (pytaj farmaceuty lub lekarza), niektóre leki mogą powodować zawroty głowy, senność
  • systematycznie diagnozuj i lecz zaburzenia wzroku i słuchu, stosuj w razie potrzeby aparat słuchowy, okulary
  • w słonecznie dni używaj zasłon i rolet w oknach
  • rozważ zastosowanie barierek zabezpieczających przed wypadnięciem z łóżka
  • przy zmianie pozycji po dłuższym leżeniu lub siedzeniu pamiętaj o powolnym wstawaniu, przyjmuj pozycje pionową powoli, unikaj gwałtownego wstawania
  • poproś o pomoc opiekuna w pokonywaniu barier architektonicznych, np. progi